PHẬT GIÁO DƯỚI TRIỀU ĐẠI MAURYA.

 Thích Thông Lý dịch

 ---o0o---

             1- Chandragupta

            Sự ra đời của Hoàng đế Chandragupta (c. 324-300 BC) bắt đầu vào thế kỷ thứ 4 tr. TL. Căn cứ vào truyền thống của Kỳ - na - giáo, chúng ta thấy rằng, ông ta là người con của một người đàn bà, con gái của một thủ lãnh làm nghề huấn luyện chim công (Khổng tước)[1]. Kinh điển của Bà-la-môn giáo đề cập đến mối liên hệ của vị vua này với triều đại Nanda thuộc vương quốc Magadha (Ma-kiệ-đà)[2]. Kinh Kathāsaritsāgara (Bổn sanh) ghi rằng, vị vua này là con của vua Nanda[3]. Mahāvamsa (Đại sử) cho biết ông là người xuất thân từ giai cấp Ksatriya (Sát đế lỵ) thuộc bộ tộc Moriya hay Maurya nằm dưới dãy núi Hy-mã[4]. Kinh Mahāparinibbāna (Đại-bát-niết-bàn) ghi lại rằng, dân chúng thuộc bộ tộc Moriya là những người xuất thân từ giai cấp Ksatriya (Sát đế lỵ) và họ được xem là bộ tộc nắm quyền lực (đứng đầu) của vương quốc Pipphalivana tại thành phố Gorakhpur nằm ở tiểu bang Uttar Pradesh  thuộc nước Ấn Độ ngày nay[5]. Vì vậy, dựa theo những sự kiện trên đây, chúng ta có thể rút ra lời kết luận vua Chandragupta là người thuộc bộ tộc Moriya, một cộng đồng của giai cấp Ksatriya (Sát-đế-lỵ). Vua Chandragupta dưới sự trợ giúp của Kautilya (Chānakya) đã lật đổ triều đại Agrammes hoặc Dhana Nanda, vị vua cuối cùng thuộc triều đại Nanda và sau đó ông đã chiếm lấy kinh đô của vị vua này[6]. Vua Chandragupta là người sáng lập nên triều đại Maurya và ông đã chiếm lấy những vùng như; Punjab, Sind, Baluchistan, Afghanistan, Himavatkūta, Nepal và Kashmir. Có thể ông mở rộng vương quốc của mình mãi đến vùng Mysore về hướng Nam và Tây Bắc kéo dài cho đến những vùng đất thuộc biên giới Ba-tư[7].

 Không có một sử liệu nào đề cập đến sự đóng góp của vua Chandragupta đối với Phật giáo và cũng không có một sử kiện nào được ghi lại về sự phát triển Phật giáo tại vương quốc của vua Chandragupta. Kỳ-na-giáo và Bà-la-môn giáo (Ấn-độ giáo) đều là những tôn giáo được sự bảo trợ của vị vua này. Các văn hào Hy-lạp có đề cập đến một loại hình về những nhà tu khổ hạnh được gọi là những Sa-môn sống tại vương quốc của họ. Một số học giả cho rằng, từ Sa môn bằng tiếng Megasthenes tương đương với từ Sa môn của phạn ngữ, thuật ngữ Sa môn có nghĩa là nhà tu khổ hạnh. Ông Bevan cho rằng, “Sự trình bày của ông có liên quan đến các nhà tu khổ hạnh của Bà la môn giáo hơn là những nhà tu khổ hạnh của phật giáo”[8]. Ông Radha Kumud Mookerjee lại nói rằng, các tăng sĩ này có thể là những tu sĩ của Bà-la-môn giáo đang tu tập trong thời kỳ (Âśramas)[9][1] thứ 3 hoặc thứ 4 thuộc đời sống tâm linh và ông còn coi họ như những người Parivrājaka và Samnyāsī[10]. Nhưng theo ông E. Hultzsch, thì họ thuộc những tăng sĩ của Phật giáo[11].

             2- Bindusāra

            Sau vua Chandragupta, người con trai của vị vua này là thái tử Bindusāra (c.300-273 tr. TL). Ông có biệt hiệu là Amitraghāta “Nghĩa là kẻ đã hạ sát những người mà ông coi là kẻ thù của ông”, đã kế vị ngai vàng của vương triều Maurya[12]. Sử liệu Rājāvalikathā xem ông như là Siṃhāsena[13]. Vua Bindusāra là một vị hoàng đế hùng mạnh của triều đại Maurya và trong suốt thời gian trị vì của ông có thể được xem là một giai đoạn quan trọng trong lịch sử của triều đại Maurya. Ông là người hổ trợ đắc lực cho Bà-la-môn giáo[14].

          3- Vua Aśoka (A-dục)

           Vua Aśoka (c.273-32 tr. TL), con của vua Bindusāra, đã kế vị vương quyền của cha ông. Các nhà sử học xem ông như là “Một vị hoàng đế vĩ đại nhất trong các vị hoàng đế” không phải vì ông đã mở rộng vương quốc của mình như đã biết, mà vì đặc tính của ông như một con người, ông đã chủ trương và cai trị quốc gia của ông bằng những quan điểm và nguyên tắc nhân bản ấy[15]. Vua Aśoka (A-dục) được phụ hoàng chọn làm thủ lãnh của nước Avanti (Ương-đế-na). Trong suốt thời gian này, ông đã chiếm đoạt quyền hành và cơ cấu tổ chức của đế chế Maurya tại Pāṭaliputta (Hoa thị thành) được đặt dưới sự điều khiển của ông sau khi nghe tin phụ vương của ông sắp băng hà từ Avanti (Ương-đế-na)[16]. Dựa theo Divayāvadāna (A-dục truyền)[17], chúng ta thấy rằng khi vua Bindusāra băng hà, vương vị không ai thay thế, và Vua Aśoka (A-dục) đã chiếm lấy. Vị vua này với sự giúp đỡ của toàn bộ đại thần của vua cha Bindusāra, vị thừa tướng và năm trăm đại thần, đã chiến đấu trong cuộc chiến kế vị vương quyền chống lại anh trai của mình. Người anh của ông đã chết trong trận chiến này[18]. Từ một câu chuyện được ghi lại trong các ký sự niên đại của Tích-lan, chúng ta thấy trước khi kế vị ngôi vua của triều đại Maurya, vua Aśoka (A-dục) đã giết chết 99 người anh em cùng cha khác mẹ của ông. Nhưng Ông V.A. Smith, một nhà sử học và một số học giả khác không chấp nhận câu chuyện được ghi lại trong các ký sự niên đại của Tích-lan. Câu chuyện thứ hai được biết từ Mahāvaṃsa (Đại sử)[19] ghi lại rằng, vua Aśoka (A-dục) cướp ngôi của triều đại Maurya sau khi giết chết người anh lớn nhất của ông. Nhưng sử liệu Divayāvadāna (A-dục vương truyền)[20] thì lại ghi rằng, vua Bindusāra khi sắp lìa trần đã di chúc lại cho người con trai lớn nhất của mình, đó là Susima để kế vị ngôi vua của triều đại Maurya. Chính vì lý do này, vua cha ngay lập tức truyền lệnh cho quan cận thần của ông sắp xếp để tổ chức một buổi lễ tấn phong cho người con trai lớn của ông lên làm vua. Nhưng theo sự cố vấn của các vị đại thần, vua Aśoka (A-dục) đã chiếm vương vị vào năm 273 tr. TL. Nhưng điều mà chúng ta nên lưu ý ở đây là lễ đăng quang của ông xảy ra bốn năm sau, tức là vào năm 269 tr. TL.

            Vua Aśoka (A-dục) giống như hai vị vua trước, Chandragupta và Bindusāra, thực hiện chính sách bành trướng triều đại Maurya bằng sự lấn chiếm các vương quốc lân bang t