THẾ GIỚI TRONG SỰ HÒA HỢP

                                                              Nguyên tác: Ðức Ðạt Lai Lạt Ma

                                                              Chuyển ngữ: HT.Thích Trí Chơn

                                                              Trích từ cuốn sách: “Worlds in Harmony”

            Là con người, như con vật trong xã hội, đương nhiên chúng ta hoàn toàn biết yêu thương. Chúng ta yêu cả loài vật và côn trùng, cùng những con ong hút nhụy hoa để làm ra mật. Tôi rất khâm phục tinh thần trách nhiệm chung của đàn ong. Khi nhìn tổ ong, bạn thấy những con ong bé nhỏ đó bay đến từ nơi xa, nghỉ ngơi vài giây, đi vào trong tổ và rồi chúng lại vội vã bay đi.

            Ðàn ong hết sức trung thành với trách nhiệm của chúng. Mặc dù cá nhân những con ong đôi lúc cũng tranh chấp cắn lộn nhau, nhưng căn bản chúng luôn luôn đoàn kết và hợp tác. Con người chúng ta tự hào là tiến bộ hơn, nhưng có khi lại còn thua những con ong bé nhỏ đó.

            Là những con vật trong xã hội, con người chúng ta không thể sống riêng rẽ một mình. Nếu bản chất của các bạn là sống đơn độc thì sẽ không có những thành phố hay thị xã, vì đặc tính của chúng ta là sống hợp quần. Các bạn, nếu không có ý thức trách nhiệm đối với xã hội hay lợi ích chung của cộng đồng là chống lại bản chất của con người.

            Vì sự sống còn của con người, chúng ta cần đến sự hợp tác thành thực, được xây dựng trên tình huynh đệ anh chị em ruột thịt. Bạn bè mang lại cho chúng ta sự an toàn. Nếu thiếu vắng bạn thân, quý vị cảm thấy đời rất cô đơn. Ðôi lúc vì không có người để tâm sự chuyện trò và chia xẻ tình thương cho nên quý vị đã kết thân với thú vật như chó hoặc mèo.

            Ðiều này chứng tỏ rằng những ai thiếu vắng các bạn bè thân thiết, họ cần có người để tâm sự và chia xẻ nỗi vui buồn. Chính tôi đã yêu thích chiếc đồng hồ đeo tay của tôi, mặc dù nó không giúp tôi chia xẻ bất cứ một chút tình thương nào! Ðể có niềm vui tinh thần như một con người, tốt nhất là bạn nên yêu thương một người khác và nếu không thể được thì là một con vật. Nếu quý vị bày tỏ lòng mến yêu chân thành, bạn sẽ nhận lại sự đáp trả và chúng ta sẽ cảm thấy hoàn toàn mãn nguyện. Tất cả mọi người đều cần có bạn bè.

            Có nhiều cách để kết tình thân hữu. Bạn có thể nghĩ rằng chúng ta cần tiền và thế lực để có bạn bè, nhưng điều ấy không đúng. Khi tài sản của quý vị còn, những người bạn ấy hết sức trung thành, nhưng lúc của cải của bạn hết thì họ sẽ bỏ chúng ta. Họ không phải là những người bạn chân thực mà là bạn của tiền tài hay thế lực. Rượu cũng là một người bạn khác không thể tin cậy được. Nếu uống quá nhiều, sức khỏe của quý vị có thể suy sụp và ngủ sẽ thấy các giấc mộng không tốt.

            Nhưng có một loại bạn khác, bất cứ trong hoàn cảnh nào, vẫn còn giữ được sự chân thành. Khi tài sản của mình phát triển, dù không có bạn, chúng ta vẫn quản lý được. Nhưng gặp lúc sự nghiệp xuống dốc, quý vị cần có những người bạn thành tâm. Muốn có các bạn bè hết lòng, chúng ta cần tạo dựng một môi trường đầy tình thân hữu. Nếu lòng mình chứa chất đầy sân hận, sẽ không có nhiều người muốn gần gũi chúng ta. Lòng từ bi hay vị tha dễ thu hút bạn bè. Ðó là điều rất đơn giản.

            Tất cả các tôn giáo trên thế giới đều nhấn mạnh đến sự quan trọng của lòng từ bi, tình thương và sự tha thứ. Mỗi tín ngưỡng có sự diễn đạt giáo lý khác nhau, nhưng nói một cách đại cương, mỗi tín đồ nam hoặc nữ đặt cơ sở hiểu biết về tôn giáo của họ trên tình huynh đệ anh chị em ruột thịt và lòng từ bi.

            Những ai tin Chúa thường nhìn thấy tình thương của họ đối với con người như là sự bày tỏ tình yêu thương Chúa. Nhưng nếu ai bảo “Tôi yêu Chúa” mà không biểu lộ lòng thương chân thành của mình đối với con người, tôi nghĩ rằng họ đã không làm theo lời Chúa dạy. Nhiều tôn giáo nhấn mạnh đến sự tha thứ. Tình thương và lòng từ bi là nền tảng của sự tha thứ chân thực. Không có chúng, rất khó phát triển đức tính tha thứ.

            Tình thương và lòng từ bi là cơ sở các đức tính tốt của con người. Theo quan điểm của Phật giáo, tình thương là hành động mong giúp những người khác sống có hạnh phúc và lòng từ bi là ý muốn giúp mọi người giải thoát khỏi sự khổ đau. Lòng từ bi không phải là tính ích kỷ bảo rằng: “Những người này là bạn tôi, cho nên tôi muốn họ không còn đau khổ”.

            Lòng từ bi chân chính có thể mở rộng hướng đến ngay cả những kẻ thù của mình, vì điều căn bản nhằm phát triển tâm từ bi là cần nhìn thấy sự khổ nơi tất cả mọi người trong đó có kẻ thù của chúng ta. Khi bạn nhận biết rằng kẻ thù của mình đang đau khổ, bạn có thể phát triển lòng từ bi chân thực hướng đến ngay cả những kẻ đã làm hại quý vị.

            Thông thường khi nhìn gặp một người có hình dáng đẹp đẽ và tính tình dễ thương, bạn liền mến yêu họ, nhưng khi gặp người xấu xí và thiếu đạo đức, tình thương nơi bạn hoàn toàn thay đổi. Ngay cả hôm nay quý vị có một người bạn rất thân nhưng ngày mai sẽ không còn như vậy nữa. Có thể cùng người đó mà chúng ta coi họ như kẻ thù. Thay vì bày tỏ tình thương và lòng từ bi, giờ đây bạn xem người ấy như thù nghịch. Với tình thương và lòng từ bi chân chính, sự có mặt hay cư xử của người khác không ảnh hưởng gì đến thái độ của các bạn.

            Lòng từ bi đích thực phát xuất từ sự nhận biết nỗi khổ đau của người khác. Quý vị cảm thấy có trách nhiệm và muốn giúp đỡ cho họ. Lòng từ bi có hai loại: Trước nhất là ước muốn mọi người thoát khỏi cảnh khổ. Bạn thấy sự khổ không chịu nỗi của họ và mong làm giảm nhẹ bớt nó đi.

Thứ hai là không chỉ muốn họ có hạnh phúc mà còn ý thức trách nhiệm cần làm giảm thiểu và loại bỏ sự khổ ra khỏi các hoàn cảnh không như ý. Lòng từ bi này được tăng cường bởi sự nhận thức rằng tất cả mọi chúng sanh đều vô thường, nhưng vì quý vị chấp chặt vào sự thường còn của vạn vật cho nên các bạn mới khổ đau. Lòng từ bi chân thực giúp chúng ta có ý thức trách nhiệm hoạt động cho lợi ích của người khác, cũng như khuyến khích quý vị nhận lãnh chịu trách nhiệm đối với chính mình.

             Nhằm tu tập và phát triển lòng từ bi chân thực trong tâm mình, bạn cần nhận diện bản chất và trạng thái sự khổ của mọi chúng sinh. Khi đức Phật dạy về Tứ Diệu Ðế, Ngài nói có nhiều loại khổ: Sự khổ rõ ràng và sâu sắc như sự đau đớn thể xác, nỗi khổ của sự vô thường biến đổi hay điều mình muốn mà không được v.v...

            Muốn tu luyện tâm từ bi, trước tiên bạn cần quán chiếu sự khổ và nhận diện sự khổ đúng như là sự khổ. Khi suy nghĩ sâu xa về bản chất của sự khổ, luôn luôn có lợi ích khi bạn biết tìm hiểu, xem liệu có thể vượt thoát khỏi sự khổ được hay không. Nếu nhận thấy không có cách nào, mà quý vị cứ quan tâm đến nó, sẽ khiến chúng ta chán nản, và như vậy thực chẳng có lợi ích gì cả. Nếu thấy rằng không thể thoát khỏi được sự khổ cách tốt nhất là bạn đừng nghĩ tới nó.

            Sau khi trình bày nguồn gốc của sự khổ, đức Phật dạy phương pháp chấm dứt sự khổ và con đường đạo dẫn đến diệt trừ sự khổ. Khi bạn nhận thức rằng có thể loại trừ căn nguyên của sự khổ, và tánh giác đó sẽ làm tăng trưởng quyết tâm của quý vị để nhận diện cùng quán chiếu sự khổ cũng như sẽ gợi hứng cho bạn đi tìm con đường giải thoát.

            Sau khi quán chiếu về bản chất của sự khổ và tin có con đường hướng dẫn đến việc chấm dứt sự khổ rồi, điều quan trọng là cần thấy rằng tất cả chúng sinh đều không thích khổ và mong được sung sướng. Mọi người có quyền hưởng hạnh phúc và loại trừ khổ đau. Khi quán chíếu chính mình, chúng ta nhận thấy chúng ta khao khát tự nhiên muốn có hạnh phúc và tránh sự khổ. Lòng mong ước này là thích đáng và hợp lý.

            Chỉ có sự khác biệt duy nhất giữa chúng ta và mọi kẻ khác là con số. Chúng ta chỉ có một cá nhân còn những người khác là số đông. Chúng ta dù quan trọng cách nào chúng ta vẫn chỉ là một chúng sanh, một bản ngã đơn độc, trong lúc những kẻ khác là số nhiều. Nhưng có mối liên hệ chặt chẽ phụ thuộc lẫn nhau. Sự đau khổ hay hạnh phúc của chúng ta có liên quan rất nhiều đến những người khác. Ðó là sự thực.

            Trong trường hợp này, nếu muốn cứu một ngón tay mà phải hy sinh chín ngón khác thì thực là quá điên rồ. Nhưng nếu để bảo vệ chín ngón mà chỉ mất một ngón thì là việc có thể đáng nên làm. Cho nên quý vị cần thấy rõ sự quan trọng về quyền lợi của những người khác và của chính bạn cũng như phúc lợi của cộng đồng và của chính quý vị.

            Do đó, một số lượng rất nhiều quyền lợi và hạnh phúc của những kẻ khác tự nhiên trở thành quan trọng nhất. Phúc lợi của những người khác là quan trọng không chỉ hoàn toàn vì lý do những con số, nhưng cũng bởi sự kiện rằng nếu bạn hy sinh lợi ích của số đông nhiều người khác cho chính hạnh phúc riêng mình thì cuối cùng quý vị sẽ thua lỗ. Nếu bạn nghĩ tới mọi người, quan tâm đến lợi ích và phục vụ cho những kẻ khác, cuối cùng các bạn sẽ gặt hái được nhiều kết quả.

            Lúc tu tập thiền định theo con đường Bồ Tát Hạnh, thực là tai hại khi bạn hy sinh lợi ích và hạnh phúc của nhiều người khác cho hạnh phúc của riêng mình vì điều ấy gây cản trở sự tiến bộ trên con đường đạo của quý vị và cuối cùng bạn sẽ gặp nhiều khổ đau.

            Nếu muốn ích kỷ, bạn nên ích kỷ có trí tuệ tốt hơn là với sự ngu muội. Nếu quý vị giúp đỡ mọi người với sự thúc đẩy và quan tâm chân thành sẽ mang lại cho các bạn nhiều may mắn, bạn bè, nụ cười và thành công hơn. Nếu quý vị lãng quên và không chú ý đến quyền lợi và hạnh phúc của những kẻ khác, cuối cùng bạn sẽ rất cô đơn.

            Ngay đến kẻ thù cũng giúp ích cho chúng ta vì muốn tu tập hạnh từ bi, chúng ta cần thực hành lòng khoan dung, tánh tha thứ và nhẫn nhục để diệt trừ tâm sân hận. Ðể thực tập lòng khoan dung, sự tha thứ và tính nhẫn nhục chúng ta cần có người tạo ra những khó khăn. Từ quan điểm này, bạn không cần phải oán giận kẻ thù hay người đã gây ra vấn đề cho quý vị.

            Thực ra chúng ta nên biết ơn người đã tạo cơ hội cho các bạn. Bất kể họ có ý định giúp ích cho chúng ta hay không, khi quý vị thấy việc làm gì có lợi thì bạn có thể nắm bắt lấy cơ hội để hành động.

            Người ta nghĩ rằng kẻ thù không có ý giúp đỡ nhưng trái lại muốn làm hại kẻ khác. Ðây là sự thật. Chúng ta phân loại một người nào đó là kẻ thù vì họ có ý định gây tai hại cho chúng ta. Nếu một bác sĩ giải phẩu cắt chân tay quý vị, nhưng không có ý làm hại bạn, chúng ta không thể xếp họ vào loại kẻ thù của chúng ta. Khi kẻ thù có ý muốn gây hại cho chúng ta và sau khi quý vị đã nhận diện và liệt kê người đó như kẻ thù cho nên nhân dịp này, chúng ta thực hành lòng khoan dung và tánh nhẫn nhục hướng về người ấy.

            Ðể tu tập, áp dụng lòng từ bi đối với tất cả chúng sinh, điều quan trọng có thể làm là bạn nên thực hành tánh nhẫn nhục và lòng khoan dung đối với những kẻ thù của chúng ta. Nhằm thực tập hạnh nhẫn nhục đối với kẻ thù, bạn cần ứng dụng một vài phương pháp rèn luyện tinh thần. Ví dụ, quý vị bị thương vì trúng đạn. Nếu bạn nỗi giận, bạn nên phân tích tình thế và suy nghĩ thế này: “Hiện ta đang tức giận cái gì?” Nếu ta giận đồ vật đã làm mình bị thương thì ta nên giận cái nguyên nhân trực tiếp gây thương tích cho bạn là viên đạn.

            Nếu ta giận nguyên nhân cuối cùng gây thương tích cho mình thì ta nên căm phẩn lòng hận thù ở trong con người đã bắn ta. Ta không giận viên đạn hay sự tức giận của người khác mà ta giận con người làm môi giới trung gian. Trong các trường hợp, tình trạng khác nhau này con người đó có thể thay đổi trở thành một người bạn tốt.

            Bao lâu tình cảm tiêu cực còn, người ấy hình như là kẻ thù. Nhưng khi sự thúc đẩy tích cực được phát triển, người đó trở thành bạn của chúng ta. Chính kẻ ấy có thể thay đổi trong những hoàn cảnh khác nhau hay chịu ảnh hưởng và chi phối bởi các yếu tố khác biệt của tâm thức con người.

            Vì thế, nói một cách hợp lý, nếu chúng ta tức giận vật thể đã làm hại chúng ta thì đúng ra chúng ta nên căm tức sự giận dữ nằm trong con người đó. Như vậy, quý vị thấy sự hận thù trong lòng các bạn đã tàn phá như thế nào, nó hủy diệt sự quân bình tinh thần và tâm an lạc của chúng ta ra sao thì sự sân hận trong tâm kẻ thù cũng sẽ gây tai hại như thế. Nó ảnh hưởng đến tâm thức và hạnh phúc của người đó.

            Cho nên khi một người bị sự tức giận khống chế làm hại bạn, thay vì căm giận kẻ đó, bạn nên có lòng từ bi và xót thương vì chính họ đang đau khổ. Khi quý vị quán chiếu được như vậy, nó sẽ giúp làm giảm bớt sức mạnh của sự giận dữ nơi bạn. Nếu bạn rèn luyện tâm của mình theo phương cách đó, dần dần chúng ta sẽ có thể phát triển, mở rộng lòng từ bi đến khắp mọi chúng sinh, trong đó có kẻ thù của bạn.

            Ngay chính tôi là một tu sĩ Phật giáo, là người đang thực hành (mặc dù sự thực hành của tôi rất biếng nhác, bản thân tôi không thỏa mãn chút nào hết!); dù là một người lười biếng thực hành, không có đủ thì giờ nhưng từng bước, dần dần tôi có thể thay đổi.

            Tôi có thể cải đổi ngay chính thái độ tinh thần, ý tưởng của tôi và điều ấy sẽ mang lại cho tôi niềm vui và sức mạnh nội tâm thực sự. Các đạo hữu nam nữ thân mến, xin hãy nghĩ đến các điều này. Nếu bạn cảm thấy có thể thực hành được điểm nào đó, xin hãy cố gắng thực tập như là một cách để thí nghiệm. Thời gian trôi qua, bạn sẽ có thể gặt hái được nhiều điều lợi ích. Nhưng nếu quý vị thấy rằng không thể thực hành, thì cũng chẳng nên lo nghĩ. Ðừng bận tâm gì hết.

            Sự thúc đẩy của tình thương và lòng từ bi thực nhiệm mầu. Ðôi lúc tôi nghĩ thực là điều kỳ lạ khi con người có thể phát triển được tấm lòng vị tha như thế. Nó là một nguồn nội lực tâm linh, hạnh phúc quý báu và sự thành công tương lai. Mỗi chúng ta có thể tu tập, thực hành lòng từ bi này và cùng nhau hoạt động, để xây dựng một thế giới trong sự hòa hợp.